Arthur Vermeulen
2 
112 maart | 13:49
Mooie windmolens
Veel discussies over potentiële locaties voor windenergie gaan vaak vooral over of windturbines op een bepaalde plek wel of niet mooi zouden zijn. Er worden uitgebreide landschapstudies gemaakt die moeten uitwijzen of windturbines ergens wel of niet acceptabel zijn. Dit leidt af van de werkelijke reden waarom windenergieprojecten gebouwd worden. Ze worden namelijk niet gebouwd om het landschap te verpesten cq. op te fleuren; ze worden gebouwd om duurzame energie te produceren. Dat daarbij ruimtelijke ordening een rol speelt is evident, maar dit zou slechts een onderdeel moeten zijn in de afweging. De werkelijke reden voor het realiseren van windenergie is dat veel duurzame energie in de energiemix van wezenlijk belang is voor het in stand houden van onze welvaart, het vergroten van onze geopolitieke onafhankelijkheid en voor ons milieu. Dat is dus uiteindelijk ieders belang.
Politici maken graag keuzes. Bij politici in alle overheidslagen zie je dat er vaak de onterechte veronderstelling heerst dat er op het gebied van duurzame energie een zee van ruimte is om tussen allerlei alternatieven te kiezen. “Zet die windmolens maar in de buurgemeente, of op zee, of doe liever zonnepanelen of biomassa, of laten we spaarlampen uitdelen aan de burgers”. De harde werkelijkheid is dat alle redelijkerwijze haalbare opties nodig zijn om de duurzame doelen te halen. Er is geen luxepositie om uitgebreid te kunnen kiezen uit een groot menu van opties. Het oogsten van energie hebben we honderd jaar vooral ondergronds kunnen doen. Dat heeft ons veel economische voorspoed gebracht. Het einde van dat tijdperk is in zicht. In de toekomst zal energie vooral bovengronds moeten worden geoogst. Veranderingen in het landschap zijn daarbij onvermijdelijk. En dat geldt niet alleen voor windenergie. Drie meter hoge energiemaïs geeft een ander beeld dan aardappels. Daken vol zonnepanelen geven een ander straatbeeld dan dakpannen. Belangrijk is dat ieder individu ervan doordrongen raakt dat al die zichtbare duurzame energie installaties de motor zijn van zijn welvaart, dus mede de inhoud van zijn portemonnee bepalen. Als dat besef is doorgedrongen zullen de noodzakelijke ruimtelijke ingrepen voor duurzame energieopwekking met applaus worden verwelkomd. Als windmolens die betekenis krijgen, worden ze vanzelf mooi gevonden.
Nu besef ik mij dat ik het wat somber schets. Keer op keer blijkt namelijk uit onderzoeken dat een overgroot deel van de bevolking vóór windturbines in ons landschap is of op zijn minst geen bezwaren heeft. De discussie wordt echter aangevoerd door een kleine minderheid van tegenstanders die daarmee wel de toon zet. Eigenlijk zijn “we” dus helemaal niet tegen. Het lijkt alleen maar zo.
In de kabinetsdoelstellingen voor duurzame elektriciteit wordt er een grote bijdrage van windenergie verlangd. Dat is ook logisch want in tegenstelling tot wat soms wordt beweerd is windenergie (op land) verreweg de goedkoopste vorm van duurzame elektriciteit. En er kan een flinke bijdrage mee worden geleverd. We staan aan het begin van de groeicurve. Windenergie is nu goed voor 4,5% van onze elektriciteit. Met de doelstellingen voor 2020 groeit dat uit tot 20% en wind heeft daarna de potentie om in 2050 50% van ons stroomverbruik te dekken. Niet voor niets was de windenergiesector de afgelopen jaren een van de snelst groeiende bedrijfstakken wereldwijd.
Voor de korte termijn kabinetsdoelstelling van 4000 MW windenergie in 2011 kunnen we niet wachten op het brede besef dat duurzame energie moet. Dat heeft tijd nodig. Met de projecten die nu in ontwikkeling zijn zal die doelstelling moeten worden gehaald. Dit gaat om projecten die over het algemeen passen binnen het provinciale windbeleid maar waarvoor er nog teveel belemmering zijn om die 4000 MW daadwerkelijk te halen. De planologische besluiten over deze projecten worden op gemeentelijk niveau genomen. Soms zijn er belemmeringen van technische aard maar heel vaak is gebrek aan politieke wil de belemmerende factor. Het is overigens zeer begrijpelijk dat een gemeenteraad moeite heeft met een besluit over een windpark. Zij komen vaak een of meer van de volgende zaken tegen:
• actieve tegenactie
• raadsleden hebben te maken met de spagaat in de afweging van een mondiaal belang vs. lokaal belang
• van raadsleden kun je niet verwachten dat ze veel kennis hebben over dit complexe onderwerp. Zij moeten namelijk besluiten over een breed scala aan zaken.
• de informatie die tot ze komt is vaak tegenstrijdig
• soms heeft een gemeente geen duidelijke beleidsdoelstellingen waaraan kan worden getoetst
• er is vaak onvoldoende sense of urgency met betrekking tot duurzame energie
Welke maatregelen zouden er kunnen worden genomen om veel projecten uit de politieke impasse te helpen?:
• VROM kan op projectniveau ondersteunen in locale politieke besluitvormingsprocessen. Zij kan daarbij in overleg met de initiatiefnemer van het project inhoudelijke en procesgerichte adviezen geven aan bestuurders, raadsleden en ambtenaren
• Als projecten blijven vastzitten in politieke besluitvorming zou VROM de provincie kunnen bewegen om de besluitvorming naar provinciaal niveau toe te trekken. De nieuwe WRo biedt daarvoor mogelijkheden.
• Als dat ook niet werkt is het de overweging waard om een noodwet voor duurzame energie projecten in te voeren.
Verder is het van belang dat er een goede stimuleringsregeling komt. De SDE is er op gericht om projecten op windrijke kustlocaties te ondersteunen. Om de doelstelling te halen zijn ook landinwaarts gelegen locaties noodzakelijk. Doordat het windaanbod daar wat lager is dan aan de kust zijn projecten daar vaak niet financierbaar onder de huidige regeling. Een gedifferentieerd tarief zou een oplossing bieden.
Voor de lange termijn windenergie doelstelling in 2020 zijn de volgende zaken van belang:
o boodschap over het belang van duurzame energie breed blijven uitdragen. En dat belang gaat dus niet alleen over het klimaat, maar ook over de inhoud van de portemonnee van de burger.
o een boodschap gaat hand in hand met een consistent beleid voor duurzame energie en de ondersteuning daarvan. Een beleid waarop investeerders kunnen rekenen dus. Dat zou een novum zijn in Nederland maar wel onontbeerlijk voor de beoogde doelstellingen.
o In grootschalige landschappen passen grootschalige projecten > ca. 50 MW. Deze landschappen vind je in de grootschalige poldergebieden en in noordoost Nederland.
o In de kleinschalige landschappen passen kleinere projecten < ca. 50 MW. Veel kleintjes geven ook volume. Op locale schaal dragen deze projecten fors bij. Een klein project dekt vaak het verbruik van tientallen procenten van de huishoudens in een gemeente. Think global, act local!
o Probeer met deze locale parken binding te creëren met de burgers. Dat kan bijvoorbeeld door de stroom locaal te leveren en de mogelijkheid te bieden om financieel in het project te participeren.
